De klimaatopwarming laat zich de laatste jaren steeds meer voelen. We wisselen extreem natte periodes af met lange droogte. In natuurgebieden is dat vaak echt zichtbaar. Zo ook in de Kalmthoutse Heide. Boswachter Jef De Winter neemt ons mee langs een aantal projecten rond waterhuishouding in het gebied.

“In het beheerplan voor de Kalmthoutse Heide is er veel aandacht voor de waterhuishouding in het gebied”, start Jef De Winter onze wandeling. “De acties die we ondernemen maken deel uit van de Blue Deal van Vlaanderen. Dat is een groot Vlaams plan om bewuster en gerichter met water om te gaan.”

Van schommelingen naar stabiliteit

“Om te weten te komen hoe we beter met water kunnen omgaan hier in de heide, voerden we een ‘ecohydrologische studie’ uit. Dat wil zeggen dat we zowel de grondlagen, het grondwater als de stromen van het water in het gebied in kaart brachten. In 2024 hadden we een heel natte winter, maar na enkele maanden droger weer, was al dat water weer weg. Er stroomt namelijk heel wat water via grachten weg uit het gebied.”

“We proberen nu om het water in natte periodes langer in het gebied te houden. Dat is goed voor de fauna en de flora, maar ook voor het grondwater. Er zitten kleilagen in de bodem waardoor water maar langzaam in de bodem dringt. Als het dan makkelijk weg kan via een gracht, zijn we het kwijt. Met dammen en stuwen op die grachten, houden we het water langer vast. Zo schommelt het grondwaterpeil minder hard.

Grachten dempen aan de Markgraaf

“De open gebieden aan de Markgraaf langs de Kastanjedreef, waren vroeger een ven: het Zwartven. Om het land te kunnen bewerken, werden er grachten gegraven waardoor het ven verdween. Maar ook het water uit de hoger gelegen heide verdwijnt zo langs de Zwarte Beek naar Nederland. Door een aantal grachten te dempen en andere van een ‘stuw’ te voorzien, kunnen we het water vasthouden. En dat is ook goed voor watervogels en uitzonderlijke insecten zoals de kustsprinkhaan.”

Poelen voor amfibieën en weg met meeuwenmest

“In het noorden van het gebied, tegen Nederland aan, hebben we 11 poelen gegraven in de weides daar. Die houden water op en vormen zo een ideale leefomgeving voor heel wat amfibieën. Het uitgegraven zand gebruiken we om de wandelwegen op te hogen. “Recent werkten we aan het ven Moerken dat tussen het koeienpaadje en wandelpad Duin ligt. Jarenlang voedde een meeuwenkolonie zich overdag op de vuilnisbelt van de Hoge Maai en sliep ‘s nachts op het ven Moerken, waardoor de bodem rijk werd aan voedingsstoffen. De vuilnisbelt is nu afgedekt en de meeuwen zijn verdwenen, maar het rijke slib zorgt ervoor dat het ven langzaam dichtgroeit met pitrus: een woekerende grassoort. Daarom hebben we het slib en de pitrus verwijderd en de overs schuin aangelegd, zodat amfibieën makkelijker toegang hebben. Vanuit het ven zijn er brede stroken afgeplagd om de oorspronkelijke vegetatie opnieuw kans te geven.”